เมื่อคดีถึงที่สุดถูกพิพากษาจำคุก ทูลเกล้าฯ ถวายเรื่อง ขอรับพระราชทานอภัยโทษได้หรือไม่

                เมื่อคดีถึงที่สุดจำเลยได้รับโทษอย่างใด   จำเลยมีสิทธิที่จะทูลเกล้าฯ  ถวายเรื่องราวต่อพระมหากษัตริย์ขอรับพระราชทานอภัยโทษหรือขอรับพระราชทานลดหย่อนโทษได้ ภายใน 60 วัน   เกือบจะทุกปีจะมี  พระราชกฤษฎีกา พระราชทานอภัย พ.ศ....  เพื่อให้โอกาสแก่บุคคลผู้ต้องโทษได้กลับประพฤติตนเป็นพลเมืองดี อันจะเป็นคุณประโยชน์แก่ประเทศชาติ

โดยส่วนใหญ่ผู้ที่ได้รับการอภัยโทษให้ปล่อยเป็นผู้ต้องโทษคดีเล็กน้อยเหลือโทษไม่ถึง 1 ปี หรือผู้ต้องโทษที่ได้รับโทษจำคุกครั้งแรก   นักโทษเจ็บป่วยพิการ และชราภาพ

                ผู้ต้องโทษซึ่งมิได้รับพระราชทานอภัยโทษปล่อยตัว  ก็อาจให้ได้รับพระราชทานอภัยโทษลดโทษแล้วแต่กรณี

 ใครมีสิทธิทูลเกล้าฯ ถวายเรื่องราวได้บ้าง  และยื่นต่อใคร ยื่นได้กี่ครั้ง

จำเลยหรือผู้ที่มีประโยชน์เกี่ยวข้องต้องยื่นเรื่องราวต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม  ถ้าหากจำเลยต้องจำคุกอยู่ในเรือนจำ  จะยื่นเรื่องต่อพัศดีหรือผู้บัญชาการเรือนจำนั้นก็ได้   รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมจะเป็นผู้ถวายความเห็นต่อพระมหากษัตริย์

                จำเลยต้องโทษประหารชีวิต   จะทูลเกล้าฯ  ถวายเรื่องราวได้เพียงครั้งเดียว   ภายในกำหนด 60 วัน  นับแต่วันฟังคำพิพากษา  ส่วนโทษอย่างอื่นนั้นจะยื่นทูลเกล้าฯ  เมื่อไรก็ได้  แต่ถ้าถูกยกครั้งหนึ่งแล้ว  จะยื่นใหม่อีกไม่ได้  จนกว่าจะพ้น 2 ปี  นับแต่วันถูกยกครั้งก่อน

นักโทษที่ได้รับการอภัยโทษนี้   แต่ละปีอาจมีการกำหนดที่แตกต่างกันแล้วแต่กรณีไป  สำหรับนักโทษเด็ดขาดที่ได้รับพระราชทานอภัยโทษให้ปล่อยตัว ตาม พระราชกฤษฎีกา พระราชทานอภัยโทษ พ.ศ.2549 คือ

1. ผู้ต้องโทษจำคุกไม่ว่ากรณีความผิดเดียวหรือหลายคดี ซึ่งมีโทษจำคุกตามกำหนดโทษเหลืออยู่รวมกันไม่เกิน 1 ปี

 2.   ผู้ต้องโทษพิการ ที่แพทย์ไม่น้อยกว่า 2 คนตรวจรับรองว่าเป็นคนทุพพลภาพ

 3. ผู้ต้องโทษที่เจ็บป่วยด้วยโรคเรื้อ โรคไตวายเรื้อรัง โรคภูมิคุ้มกันบกพร่อง ระยะสุดท้าย หรือเป็นโรคจิตที่ได้รับการรักษามาแล้วไม่น้อยกว่า 3 เดือน โดยต้องได้รับโทษจำคุกมาแล้วไม่น้อยกว่า 3 ปีหรือไม่น้อยกว่า 1 ใน 2 ของกำหนดโทษ

 4. นักโทษหญิงซึ่งต้องโทษจำคุกเป็นครั้งแรก และได้รับโทษจำคุกมาแล้วไม่น้อยกว่า 1 ใน 2 ของกำหนดโทษ

             5. นักโทษที่มีอายุไม่ต่ำกว่า 16 ปีบริบูรณ์ โดยได้รับโทษจำคุกมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี  หรือไม่น้อยกว่า 1 ใน 3 ของกำหนดโทษ

 6. ผู้ต้องโทษจำคุกเป็นครั้งแรก ซึ่งยังมีอายุไม่ครบ 20 ปีบริบูรณ์ โดยรับโทษจำคุกมาแล้วไม่น้อยกว่า 1 ใน 2 ของกำหนดโทษ

 7. นักโทษเด็ดขาดชั้นเยี่ยมที่เหลือโทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี

 ผู้ต้องโทษซึ่งมิได้รับพระราชทานอภัยโทษปล่อยตัว  ก็อาจให้ได้รับพระราชทานอภัยโทษลดโทษแล้วแต่กรณี